Lech Kaczyński : De crash van de Poolse adelaar

97 doden. Dat is de voorlopige balans van de crash van een Poolse Tu-154. Het gebeurt helaas wel meer dat er een vliegtuig naar beneden dondert, maar op dit specifieke vliegtuig zat het grootste deel van de Poolse regering, die op weg was naar de herdenking van Katyn, waar in 1940 de massamoord op Poolse officieren plaatsvond. Polen is nu bijna politiek onthoofd. Slachtoffer nummer 1 is de Poolse president, Lech Kaczyński.
Samen met zijn identieke tweelingbroer Jarosław vormde hij in 2006-2007 een unieke tandem op het Europese politieke toneel. Waar Lech sinds 2005 de Poolse president was, diende vlak onder hem, als zijn eerste minister, zijn broer Jarosław. Los van de potentiële protocollaire problemen die een identieke tweeling als top van de Poolse regering met zich kon meebrengen - hou ze maar eens uit elkaar - ontpopten de twee broertjes zich voor het Europese establishment al snel als een soort van evil twins.
Vers vanonder de rode bot van de Sovjetunie, stapte Polen al snel mee in de Europese Unie. Maar dan kwam in 2005 Lech Kaczyński aan de macht en gingen de poppen al snel aan het dansen. De nieuwe president was op zijn zachtst gezegd een nationalist, die vurig overtuigd was van het Poolse gelijk. En de Polen vonden het geweldig. De rest van Europa zat met de handen in het haar.
Kaczyński was in 2002 burgemeester van Warschau geworden, een eerste stap naar het hoogste ambt. Daar liet hij al van zich horen door zich voor de doodstraf uit te spreken en blijk te geven van een extreem zwaar geval van homofobie. De jaarlijkse gay parade in de stad verbood hij gewoon, omdat het de "homoseksuele levensstijl" zou promoten. Het klonk bijna of heel Warschau homo zou worden. Tegendemonstraties gingen wel, zoals in 2005, met de "Parade van de Normaliteit". Kaczyński had ook een grondige hekel aan Duitsers (wat ergens wel terecht was, gezien het gezamenlijke verleden van de beide landen, maar onder Kaczyński liep het wel de spuigaten uit).
Als president wierp hij zich op als de Poolse De Gaulle en eiste hij een grondige hervorming van de republiek. Maar het was vooral op het buitenlandse toneel dat hij "schitterde" en het enfant terrible van de Unie werd. Al snel lag hij met Rusland in de clinch over aardgas, vlees en groenten. De Duitsers joeg hij tegen zich in het harnas door constant te verwijzen naar de Tweede Wereldoorlog, zelfs al was die ondertussen al 60 jaar gedaan. Kaczyński dreigde zelfs om het grensverdrag met Duitsland te herzien.
Vanaf 2007 moest hij zijn politieke aartsrivaal Donald Tusk tolereren als eerste minister. Ook met hem ging de president geregeld de boksring in. Tot een dichte mist een einde maakte aan het leven van de president. Met hem stierven onder meer de chefstaf van het Poolse leger, de gouverneur van de centrale bank en de crème van de Poolse historici. Tusk barstte in tranen uit toen hij het nieuws hoorde.
Lech Kaczyński werd 60.

Marek Edelman : Het Ghetto van Warschau

Marek Edelman is overleden. De man was de laatste overlevende leider van de Joodse opstand in het Ghetto van Warschau in 1943 én de opstand van 1944, in heel Warschau. Na de Poolse invasie en bezetting werd Edelman samen met zijn lotgenoten in het Ghetto van Warschau gepropt. Daar richtte hij mee de Żydowska Organizacja Bojowa op, de Joodse Strijdorganisatie. Naarmate de oorlog vorderde, werden er meer en meer Joden door de nazi's naar de vernietigingskampen gestuurd. Toen de opstand begon, hadden de nazi's al 300.000 inwoners van het Ghetto op de treinen naanr Treblinka gezet. In het begin van 1943 besloot een groep van 200 jonge Joodse strijders dat het genoeg was. Ze gingen terugvechten, gewapend met binnengesmokkelde pistolen en zelfgemaakte bommen.

Tussen april en mei slaagden Edelman en de zijnen er in om de Duitsers een maand het leven moeilijk te maken - en niet te onderschatten prestatie, als je rekening houdt met het feit dat Duitse leger toen eigenlijk nog het beste van de wereld was, ondanks de zich snel opeenvolgende nederlagen. Na de dood van Mordechai Anielewicz, de leider van de opstandelingen, volgde Edelman hem op. Toen de Duitsers het Ghetto eindelijk onder controle hadden, werd het met de grond gelijkgemaakt. Meer dan 55.000 mensen werden omgebracht of kwamen terecht op een trein naar de kampen.

Edelman wist te ontsnappen met de hulp van het Poolse verzet. Hij sloot zich bij hen aan en kwam zo weer in een opstand terecht, ditmaal die van heel de stad Warschau in 1944. 63 dagen later werd ook deze opstand onderdrukt. Er stierven ongeveer 16.000 opstandelingen. Daar kwamen nog eens tussen de 150.000 en 200.000 burgers bij. Toen de Sovjets de stad in april 1945 binnentrokken, was er door de beide opstanden 85% van de stad vernield. Ook hieruit wist Edelman weer te ontsnappen.

Na de oorlog werd hij arts en een uitgesproken tegenstander van racisme en discriminatie in al zijn vormen. Hij kwam ook al snel in de clinch met het communistische regime. In 1983 weigerde hij nog deel te nemen aan de officiële, door de communisten georganiseerde viering van de opstand van het Ghetto. Na de Val van de Muur zetelde hij nog enkele jaren in het Poolse parlement. Marek Edelman werd 90.

Bronisław Geremek : Het Poolse geweten

Bronisław Geremek is vandaag tegen een bestelwagen geknald. Geremek, historicus van opleiding, was vanaf de jaren '70 betrokken bij de Poolse democratische oppositie, nadat hij in 1968 uit de communistische partij was gestapt na de inval van het Warschau-Pact in Tsjechoslowakije. Na het uitbreken van de stakingsgolf op de Lenin-werf in Danzig fungeerde hij als raadgever van het stakingscomité en werd één van de medeoprichters van Solidarność. In de jaren daarop werd hij om de haverklap opgepakt vanwege zijn kritiek op het communistische regime. Na de val van het communisme werd Geremek verkozen in het Poolse parlement en van 1997 tot 2000 was hij Minister van Buitenlandse Zaken. Hij bereidde de toetrede van Polen tot de NAVO en de Europese Unie voor. Toen Polen in 2004 toetrad tot de Unie, werd Geremek Europartlementslid voor de liberale fractie. Hij nam zo afstand van de Poolse politiek, maar liet niet na om de Poolse evil twins Kaczyński, die vanaf 2005 aan de macht waren, te bekritiseren. Vorig jaar nog probeerden de broertjes om Geremek zijn Europees mandaat af te pakken, op basis van een wet die alle publieke figuren verplichtte hun eventueel verleden als medewerker van de communistische geheime diensten openbaar te maken. Geremek weigerde dit omdat omdat hij vond dat de wet indruiste tegen de democratische principes en een nieuwe geheugenpolitie creëerde. Het Poolse grondwettelijke hof stelde dat de wet gedeeltelijk in strijd was met de Poolse grondwet. Geremek werd 76.

Henryk Mandelbaum : Sonderkommando

Henryk Mandelbaum is overleden; hij was één van de weinige overlevenden van het Sonderkommando van Auschwitz-Birkenau - de gevangenen die in de crematoria moesten werken. Van de 2.000 die er gewerkt hebben, overleefden er maar 110, waarvan er nu nog maar weinig in leven zijn. De Poolse Mandelbaum werd in 1944 Birkenau binnengebracht en werd onmiddellijk ingedeeld bij de crematoria. Daar moest hij de lijken in de gaskamers opruimen, ze doorzoeken voor kostbaarheden en gouden tanden uitbreken. Op een bepaald punt in 1944 was er gewoon te weinig capaciteit om alle lijken te verbranden en werd Mandelbaum gedwongen om grote putten te graven om ze daar in te verbranden, waarbij het lichaamsvet gebruikt werd als katalysator bij de verbranding. Hij deed mee aan de opstand van 7 oktober 1944, die werd onderdrukt maar waar hij levend uitkwam (ze hadden de Sonderkommandos nu eenmaal nodig om hun slachtoffers 'op te ruimen'). Bij een dodenmars in januari 1945 wist hij te ontkomen en de oorlog te overleven. Hij bleef tot zijn dood gidsen in Auschwitz en het nummer 181.970 dragen - zijn identificatienummer van het concentratiekamp, getatoeëerd op zijn linkeronderarm. Mandelbaum werd 85.

Adam Ledwon: winnen we niet, dan hang ik mij op!

Het Poolse voetbal heeft een international verloren. De 34-jarige Adam Ledwon beroofde zich woensdag van het leven. Hij hing zich op in zijn huis in Klagenfurt.
De middenvelder speelde in Oostenrijk voor Austria Kärnten en werd gevonden door een ploegmaat.
Ledwon speelde 18 keer bij Polen, maar werd niet opgeroepen voor het EK. In teamverband speelde hij voor Leverkusen, Fortuna Köln, Austria Wien, Admira Wien & Sturm Graz.
De precieze aanleiding voor zijn wanhoopsdaad is niet bekend, maar mevrouw Ledwon keerde onlangs van Oostenrijk terug naar Polen.
Voor de liefhebbers van zwarte humor: Ledwon kondigde zijn zelfmoord in bedekte termen aan in een recent interview met een Poolse website. Hij verklaarde daarin ervan overtuigd te zijn dat Polen gastland Oostenrijk zou verslaan. "Als dat niet gebeurt hang ik mezelf op aan een lantaarnpaal in Klagenfurt. Hij wachtte het resultaat van die match zelfs niet af. Hij verhing zich op de vooravond van de wedstrijd.

Antoni Heda : Szary

Antoni Heda is overleden. Heda was een Poolse militaire bevelhebber, die eerst diende in de Poolse verzetsbeweging tijdens de Tweede Wereldoorlog en later bij de onafhnakelijkheidsbeweging tegen de Sovjetunie.
Eén van zijn bekendste partizanenacties was een raid op een communistische gevangenis in Kielce in augustus 1945, waarbij ongeveer 300 politieke gevangenen bevrijd werden. Hij gebruikte als codenaam Szary ('Grijs').
Heda werd 91.

Stanislaw Wycech : De laatste Pool

De laatste Poolse veteraan van de Eerste Wereldoorlog is rustig in zijn slaap overleden. Stanislaw Wycech was de zoon van onafhankelijkheidsgezinde Polen uit Warschau, wat dan nog deel uitmaakte van het Russische rijk. Toen de oorlog uitbrak, was hij nog te jong om op het slagveld te gaan, maar in 1915 werd hij boodschapper voor de Polska Organizacja Wojskowa (POW, de Poolse Militaire Organisatie), een ondergrondse beweging die een onafhankelijk Polen nastreefde. In 1917 werd hij toegelaten tot de volwassenenafdeling van de POW, die zich vanaf juli 1917 tegen de Duitsers keerde toen van hun leider, Jozef Pilsudski, een eed van trouw werd gezworen - wat hij weigerde. Vanaf 10 november 1918 was Wycech een volwaardig soldaat en ontwapende hij enkele Duitse eenheden. Hij ging bij het pasgevormde Poolse leger en vocht vervolgens tegen de Bolsjevieken in de Pools-Russische oorlog. Ondertussen had hij een tyfusaanval overleefd. In de Tweede Wereldoorlog werkte hij als koerier voor het verzet en nam hij ook deel aan de opstand in Warschau van 1944. Wycech werd 105.