Peter Egner : Foute boel in de Balkan

In 1941 viel het Derde Rijk Joegoslavië binnen. In het kielzog van het Duitse leger volgden de beruchte Einsatzgruppen, eigenlijk afdelingen die heel hun tijd vulden met het jagen op Joden en andere 'ongewensten', om die vervolgens vakkundig naar de andere wereld te helpen. Voor uw doorsnee Nazi zat Joegoslavië immers vol met Untermenschen, die je maar beter kon kapotwerken, of 'evacueren' (een mooi eufemisme om ze in een kamp of iets dergelijks te proppen en ze op één of andere manier te vermoorden). In één van die groepen zat Peter Egner, een in Joegoslavië geboren etnische Duitser.

Egner sloot zich kort na de inval aan bij de door de Nazi's gecontroleerde politie. Dat politiewerk, zo gaf hij zelf toe, hield in dat hij in bezet Servië gevangenen van het Semlin-concentratiekamp, nabij Belgrado, escorteerde naar een executie- en begraafplaats een paar kilometer verder. In de herfst van 1941 hielp Egner zo mee om meer dan 11.000 gevangenen neer te schieten.

In het begin van 1942 was de Einsatzgruppe waarvan Egner deel uitmaakte bezig met rondjes te rijden met een vrachtwagen. Die vrachtwagen was volgepropt met vrouwen en kinderen, Serviërs en Joden, die langzaam vergast werden door het koolstofmonoxide van de uitlaat van de wagen. Het voertuig was speciaal voor dit doel ontwikkeld - een mobiele gaskamer, als het ware. Of Egner zelf ooit achter het stuur zat, is onbekend. Hij ontkende het in ieder geval altijd.

En dan waren er de grotere transporten, per trein bv. Volgens Egner begeleidde hij maar vier treintransporten - eentje daarvan had wel als eindbestemming Auschwitz. Als de trein stopte, sprongen Egner en zijn collega's van de trein en pattrouilleerden, om er zeker van te zijn dat niemand ontsnapte. Daarnaast werkte hij ook als vertaler bij ondervragingen van politieke gevangenen. Daar werd duchtig gemarteld, met dodelijke afloop.

Na de oorlog verkaste hij in de jaren '60 naar de Verenigde Staten (het moet niet altijd Argentinië zijn), waar hij ineens ook de Amerikaanse nationaliteit verwierf. Egner werkte voor een hotelketen als food and beverage manager tot hij in 1980 op pensioen ging. Vorig jaar echter diende een Servische rechtbank een aanvraag tot uitlevering uit en kwam Egners verleden om het hoekje kijken. Hij overleed echter voor zijn proces. In de VS liep er al een procedure om hem zijn staatsburgerschap te ontnemen. Peter Egner werd 88.

Bernd Eichinger : Der Untergang

Bernd Eichinger hield nogal van controverse. De Duitse producent liet zich voor de eerste keer opmerken in 1982, toen hij meewerkte aan Christiane F, een film over drugsverslaafde tieners in Berlijn. In 1986 stond hij mee op de aftiteling van The Name of the Rose, de verfilming van het boek van Umberto Eco met o.a. Sean Connery. Daartussen, in 1983, waagde hij zich ook aan The Neverending Story. Zijn naam was al snel gemaakt en in 2002 kwam Resident Evil. Hij zou de volgende twee Resident Evil-films ook nog producen (Apocalypse in 2004 en Extinction in 2007).

In 1979 had Eichinger een aandeel gekocht in de filmstudio Neue Constantin Film, waarvan hij executive producer werd. De studio ontpopte zich tot één van de meest succesvolle Duitse filmstudios. Met Neue Constantin waagde hij zich in 2004 aan zijn meest controversiële film: Der Untergang. Der Untergang gaf de laatste dagen van Hitler weer (schitterend vertolkt door Bruno Ganz) en zorgde voor de nodige controverse in Duitsland. Daar was het nog altijd not done om Hitler menselijke trekjes te geven (stel u voor), zoals in Der Untergang het geval was. De kijker werd geconfronteerd met een Führer die zowaar lief en vriendelijk kon zijn tegen mensen. Het blijft één van de beste films over Hitler tot nu toe.

Ook één van zijn laatste films schoot bij veel Duitsers in het verkeerde keelgat. Der Baader Meinhof Komplex (2008) vertelde het verhaal van de RAF (Rote Armee Fraktion), één van de meest gewelddadige naoorlogse linkse groeperingen die Duitsland ooit gekend heeft. Verwanten van de RAF-slachtoffers beschuldigden Eichinger ervan dat hij de RAF ophemelde. Volgens Eichinger liet hij de gebeurtenissen gewoon voor zich spreken.

Hij overleed aan een hartaanval bij het eten. Bernd Eichinger werd 61.

En hier de trailer van Der Untergang:

Samuel Kunz : Op wacht in Belzec

Het gebeurt niet elke dag dat je beticht wordt van medeplichtigheid in de moord op 430.000 mensen, maar het overkwam Samuel Kunz. De Rus zat eerst bij het Rode Leger, maar in de eerste oorlogsmaanden van Operatie Barbarossa, toen de Duitse oorlogsmachine honderdduizenden krijgsgevangenen maakte en hele Sovjetlegers de pan inhakte, werd hij gevangengenomen. Hij kreeg de keuze: ofwel in het krijgsgevangenenkamp blijven, of dienst nemen bij de Nazi's als bewaker. Aangezien de Russen bij bosjes stierven in Duitse krijgsgevangenschap - een slordige 2 miljoen in het begin alleen al - koos Kunz wijselijk (?) voor een carrière bij de SS.

Hij kreeg een training met 5.000 andere gevangenen in het SS-kamp Trawniki. Daar zat ook John Demjanjuk een opleiding te volgen. Na zijn training mocht Kunz het geleerde in de praktijk omzetten in het vernietigingskamp Belzec. Daar was hij mee verantwoordelijk voor de "verwerking" van nieuw gearriveerden. Concreet hield dit in dat Kunz ze van de treinen naar de gaskamers jaagde. Daar werden de vrouwen eerst kaal geschoren, om ze vervolgens en masse in de kamers te proppen. Na hun vergassing hielp Kunz om de lijken in massagraven te smijten.

In Belzec zou hij minstens 10 personen eigenhandig vermoord hebben. Acht gewonden maakte hij af, de andere twee probeerden te vluchten en werden door Kunz neergeknald. Eind 1943 werd Belzec opgedoekt en ging Kunz werken in het Beierse concentratiekamp Flossenburg. Daar werd hij aan het einde van de oorlog opgepakt, maar later weer vrijgelaten.

Na de oorlog kreeg hij de Duitse nationaliteit en verhuisde hij naar Bonn. Daar leefde hij rustig verder, eerst als ambtenaar, dan als timmerman in het Ministerie van Bouw. Hij werd wel opgeroepen als getuige in verband met alles wat er in Belzec en Trawniki gebeurd was - in 1969, 1975 en 1980 - maar zelf werd hij nooit verdacht. In die tijd hadden de aanklagers geen oog voor "kleine garnalen" zoals Kunz. Dat veranderde pas in juli 2010, toen zijn naam bijna per ongeluk boven kwam drijven in het onderzoek van John Demjanjuk. Al snel werd hij aangeklaagd.

Het proces was voorzien voor begin volgend jaar, maar Kunz ontsprong de dans door te sterven.

Samuel Kunz werd 89.

Michael Seifert : Het Beest van Bolzano

Toen de Duitsers in juni 1941 de Sovjetunie binnenvielen, was Michael 'Mischa' Seifert een eenvoudige machinewerker in een fabriek in de buurt van Odessa. Het 'meesterras' liet al snel zijn ogen vallen op Seifert: hij was immers een 'Volksduitser', een afstammeling van Duitse inwijkelingen in Rusland die zich daar in de 19e eeuw gevestigd hadden. En, wat waarschijnlijk de doorslag gaf, hij sprak ook nog eens Russisch en had een gloeiende hekel aan de Sovjetunie. Dat laatste was niet zo moeilijk, aangezien de familie verdacht werd van Nazisympathieën, waardoor zijn vader zijn job was kwijtgeraakt.
Seifert mocht aan de slag als bewaker. Daar mocht hij getuige spelen bij 'verhoren' - een mooi Nazi-eufemisme om iemand compleet verrot te slagen en te mishandelen om toch maar ergens informatie te krijgen, of gewoon voor het plezier. Naar eigen zeggen stond Seifert er toen nog gewoon bij en keek hij alleen maar.
Toen de Sovjetpletwals de Duitsers almaar terugdreef uit Moedertje Rusland, werd Seifert overgeplaatst naar Noord-Italië. Daar ging het volledig fout met de Volksduitser. Hij kwam in het doorgangskamp Fossoli terecht. Daar werden alle 'ongewensten' doorgesluisd naar de moordfabrieken in onder meer Auschwitz, Mauthausen en Dachau. Tot ze op de trein gezet werden, moesten ze dwangarbeid verrichten onder het oog van Seifert. Die profiteerde ervan om een vrouw te verkrachten, waarvoor hij zowaar door de Duitsers voor een militaire rechtbank gesleept werd. Hij werd weer verplaatst, ditmaal naar Bolzano, het kamp dat de functie van Fossoli had overgenomen.
Daar kreeg hij zijn bijnaam 'het Beest van Bolzano'. Hij moordde er lustig op los: een zwangere vrouw werd verkracht en dan vermoord, een andere gevangene hongerde hij uit en nog één haalde hij letterlijk de ogen uit diens hoofd.
Na de oorlog dook Seifert onder in Duitsland en in 1951 slaagde hij erin om naar Canada te emigreren. Daar leefde hij rustig verder, tot hij in 2002 zelf opgepakt werd. Hij werd veroordeeld tot levenslang en in 2008 uitgeleverd aan Italië en vastgezet in de militaire gevangenis van Santa Maria Capua Vetere. Daar overleed het Beest van Bolzano, 86 jaar oud, toen hij viel en overleed aan de gevolgen van zijn verwondingen.

Paul de octopus : de Madame Soleil van de weekdieren

De Duitse octopus en helderziende Paul is op 2-jarige leeftijd overleden. Paul leefde in het aquarium Sea Life Centre te Oberhausen. Tijdens het EK Voetbal van 2008 werd Paul door zijn verzorgers voor het eerst ingezet om de uitslag van de wedstrijden van de Mannschaft te voorspellen. In zijn aquarium werden twee doosjes gedropt, elk met een vlaggetje op en elk met een mossel in, het favoriete voedsel van de octopus. De gepronostikeerde winnaar was het land welks vlag op het doosje kleefde met de mossel die hij als eerste opvrat. De toen nog piepjonge Paul moest zijn paranormale gave blijkbaar nog wat verfijnen want hij voorspelde twee van de zes wedstrijden verkeerd. Tijdens het WK 2010 in Zuid-Afrika deed men echter opnieuw een beroep op Paul om de wedstrijden van Duitsland te voorspellen. Match na match kreeg de achtarmige profeet gelijk, zelfs toen hij in de voorronde een overwinning voor Servië had voorspeld. Aan de vooravond van de halve finale had hij al 5 matchen op rij goed. Het orakel van Oberhausen groeide over de gehele wereld uit tot dé hype van het WK (waarbij hij zelfs de vuvuzela van haar bedenkelijke troon stootte). Voor de halve finale van Duitsland waagde Paul het echter om tegenstander Spanje te kiezen. Meteen verwerd Paul van nationale mascotte tot volksvijand nummer 1. De Duitse tabloids namen zelfs het woord "verrader" in de mond. Maar helaas voor onze oosterburen kreeg de inktvis wederom gelijk. Ook de kleine finale en de finale voorspelde Paul goed zodat hij het WK afsloot met een perfect palmares van 8 op 8. Voor eindwinnaar Spanje werd Paul een nationale held en er werd grof geld geboden om hem in Spaanse handen te krijgen. Het aquarium van Oberhausen weigerde echter en stuurde de waarzegger op een welverdiend pensioen. Later werd de arme Paul door de Iraanse president Ahmadinejad nog in verschillende toespraken zowaar aangevallen als het symbool bij uitstek van de decadentie en het verval van de westerse wereld.
Diego Maradonna, die bondscoach van Argentinië was toen dat land een door Paul gepronostikeerde nederlaag tegen Duitsland opliep in de kwartfinales van het WK, heeft de octopus naar aanleiding van diens overlijden al zeer direct aangesproken op zijn Twitter-pagina: "Ik ben blij dat jij bent heengegaan. Door jouw schuld hebben we het WK verloren." Paul was bijna drie jaar toen hij aan natuurlijke oorzaken stierf, stokoud voor iemand van zijn soort. Tot slot geven we nog mee dat de statistische kans om met dit soort van 'toss of a coin'-methode alle 8 wedstrijden juist te voorspellen 1 op 256 bedraagt, oftewel 0,39%, wat sommigen sterkt in hun geloof dat Paul de octopus wel degelijk in de toekomst kon kijken...

Hieronder zien we Pauls controversiële en zijn vaderland tot wanhoop drijvende voorspelling voor de halve finale:

Adolf Storms : de slachter van Deutsch Schützen

Oorlogsmisdaden verjaren niet, en Adolf Storms zal het geweten hebben. De stokoude Duitser kreeg vorig jaar een dagvaarding in zijn bus voor zijn aandeel in de slachtpartij van Deutsch Schützen.

In de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog zat Storms, toen lid van de 5e SS Panzer-divisie "Wiking", in de bossen van Oostenrijk rond te hotsen, nabij het dorpje Deutsch Schützen. Daar zaten ook een pak Joodse slavenarbeiders, die werden afgebeuld door onder meer Storms en nog wat Hitler Jugend. Toen de Russische pletwals altijd maar dichterbij kwam en het wat te heet onder hun voeten werd, werden de slavenarbeiders afgemaakt. Storms dwong hen om al het waardevolle dat ze nog op hun lijf hadden af te geven, waarna ze moesten knielen en ze neergeschoten werden. 57 gingen er zo het hoekje om. Pas in 1995 werd het massagraf teruggevonden.

Storms maakte het daags erna nog wat bonter door iemand neer te knallen die niet meer verder kon op een dodenmars van Deutsch Schützen naar Herberg. Na de oorlog ging hij gewoon terug naar huis in Duitsland, waar hij als manager van een treinstation aan de bak kwam. Maar dan was er een Weense student, Andreas Forster, die onderzoek deed naar Deutsch Schützen die toevallig op de naam van Storms stuitte. Hij groef wat dieper en al snel had hij Storms' aandeel door. Forster en zijn prof gingen hem zelfs interviewen, maar Storms ontkende alles en herinnerde zich niets meer.

Maar hij werd toch gedagvaard. Niet dat het uiteindelijk veel hielp: voor hij voor het gerecht kon verschijnen, overleed de voormalige SS'er bij hem thuis. Storms werd 90.

Frank Giering : Funny Games

De Duitse acteur Frank Giering is op 38-jarige leeftijd overleden. Giering zal voor eeuwig herinnerd worden voor zijn hoofdrol als Peter, één van de twee psychopatische (maar uiterst beleefde) jongemannen in Funny Games van de beroemde Oostenrijkse regisseur Michael Haneke uit 1997. Peter en zijn partner in crime Paul gijzelden in deze prent gedurende enkele dagen een doorsnee gezin in een vakantiehuis en speelden er allerlei sadistische spelletjes mee om hen uiteindelijk stuk voor stuk te vermoorden. Funny Games was een geniale en shockerende psychologische thriller die al gauw wereldwijd een enorme culthit werd. In 2008 mocht Haneke zelfs een Amerikaanse remake van de film maken met een reeks bekende Hollywoodacteurs in de cast. Alle liefhebbers van Haneke's werk zijn het er echter over eens dat het origineel ver superieur bleef, zelfs al was de Hollywoodversie een shot-for-shot remake.
In zijn latere acteercarrière speelde Giering vooral rollen in Duitse politieseries. Zo verscheen hij onder andere in monumenten als Tatort, Ein Fall für Zwei en Der Alte. In de ZDF-hitserie Der Kriminalist speelde hij sedert 2006 tot zijn dood zelfs de hoofdrol van Kriminalkommissar Henry Weber.
Frank Giering sukkelde gedurende zijn leven meermaals met drankzucht en zelfvertwijfeling, en hij getuigde hier ook openlijk over. Geboren in Magdeburg in 1971 sprak hij over zichzelf als een reliek van het communistische Oost-Duitsland die nooit heeft kunnen aarden in de moderne wereld van na de éénmaking. Zijn doodsoorzaak wordt nog onderzocht.

Paul Schäfer : Lederhosen en Ariërs in Chili

Vrouwen met lange vlechten, gekleed in typische Beierse klederdracht, mannen met lederhosen, dat alles liep normaal rond in de straten van Colonia Dignidad. Colonia Dignidad - ook bekend als Villa Baviera - lag wel niet in het hartje van Beieren, maar in een groene vallei in Chili, een 300-tal km van de hoofdstad Santiago. Het was gesticht door de nu aflijvige Paul Schäfer.

Schäfer was een overtuigde Nazi, die al vroeg bij de Hitlerjugend gegaan was en volledig overtuigd was van het gelijk van de Führer. De Tweede Wereldoorlog bracht hij door als verpleger.

Na de val van het Derde Rijk begon Schäfer aan een carrière als pedofiel. In 1961 werd de grond hem te heet onder de voeten in Duitsland en vluchtte hij naar Chili. Daar werd hij al snel goede vriendjes met generaal Pinochet en toen die het spel overpakte in het Zuid-Amerikaanse land, gingen de poppen al snel aan het dansen. Schäfer stampte er Colonia Dignidad uit de grond. Op een uitgestrekt landgoed lag een heus Naziësk Beiers dorp, omringd door wachttorens en prikkeldraad, waarover Schäfer als de "Permanente Oom" op despotische wijze regeerde. Terwijl hij zijn lusten botvierde op de ene jongen na de andere, werden de leden van de Colonia onderworpen aan een strikt aseksueel regime. Als je er niet in slaagde om je lusten op één of andere manier te bedwingen, spoot de Grote Leider je vol drugs om toch maar op het goede pad te komen.

Al snel werd Schäfers pretpark door de Chileense overheid gebruikt om een hoop dissidenten in op te sluiten, die daar professioneel gemarteld werden door Oompje Paul en zijn vrienden. Colonia Dignidad werd een heus Chileens concentratiekamp, dat volgens de geruchten zelfs eens bezocht werd door Josef Mengele, die andere getikte oom van Auschwitz. Later werden er ook wapens opgeslagen. Geweren, munitie, raketwerpers, tot zelfs een tank toe.

In 1997 liep Schäfer eindelijk tegen de lamp toen hij gezocht werd voor het misbruiken van 26 kinderen van de Colonia. In 2005 werd hij gearresteerd in Argentinië en uitgeleverd aan Chili. Hij werd tot 20 jaar veroordeeld en stierf uiteindelijk aan een hartaanval in de gevangenis. Schäfer werd 88.

Wolfgang Wagner : ein Leben für den Großvater

De Duitse operadirecteur Wolfgang Wagner is op 90-jarige leeftijd overleden. Wolfgang Wagner was de zoon van Siegfried en Winifred Wagner, en vooral de kleinzoon van de componist Richard Wagner. Hij was de intendant van de Bayreuther Festspiele, het door zijn grootvader zelve indertijd opgerichte festival waarin uitsluitend diens eigen vermaarde opera's, zoals Der Ring des Nibelungen en Parsifal, werden opgevoerd in een speciaal daarvoor ontworpen theater in Bayreuth. Sinds 1951 stond hij aan het hoofd, eerst samen met zijn broer Wieland, en na diens dood in 1966 alleen. Hij regeerde over het festival en zijn familie als een autoritaire pater familias en zijn opvolging veroorzaakte al decennialang breed uitgemeten vetes binnen de Wagnerclan. Als zijn belangrijkste opdracht zag hij de 'denazificatie' van Bayreuth en de Wagnernaam na de Tweede Wereldoorlog. Zoals bekend was Adolf Hitler een fervente bewonderaar van het oeuvre van Richard Wagner. Wolfgangs moeder Winifred, die sinds de dood van haar man in 1930 intendant was van het festival, verwelkomde 'oom Wolf', zoals ze Hitler liefkozend noemde, met open armen in Bayreuth. Zij werd één van de muzes van de Führer, en volgens sommigen was er zelfs meer aan de hand tussen die twee. (Op de foto rechts zien we Winifred met Hitler, de jonge Wolfgang is 2de van links en zijn broer Wieland staat rechts.) Ook na de val van het Derde Rijk bleef Winifred, een verwoede jodenhaatster, haar nazi-sympathieën ongegêneerd proclameren. Het leidde ertoe dat Wolfgang zijn moeder een levenslang toegangsverbod tot het operahuis bezorgde opdat ze het festival niet langer kon bezoedelen. In 2008 trad Wolfgang Wagner af als directeur van Bayreuth nadat hij uiteindelijk besloten had dat 2 van zijn dochters hem mochten opvolgen. Hij was een tiranniek, bijzonder eigengereid man die door de Beierse minister van Cultuur een 'oude geit' werd genoemd. Daarnaast was hij echter ook een ijzersterk organisator die zijn leven gewijd heeft aan het intact houden van de nalatenschap van zijn grootvader. Het is dankzij hem dat de opening van de Bayreuther Festspiele nu nog steeds hét society-evenement van de zomer is in Duitsland. Voor velen die de oude Wolfgang ontmoetten, leek het alsof Richard Wagner zelve voor hen stond: met zijn naar achter gekamde grijze haren en zijn typische Wagnerneus vertoonde hij dan ook een erg treffende gelijkenis met zijn grootvader.

Freya von Moltke : De Kreisauer Kreis

Freya von Moltke (née Deichmann) is overleden. De Duitse was de weduwe van Helmuth James Graf von Moltke, één van de mede-oprichters van de Kreisauer Kreis, een niet-gewelddadige verzetsorganisatie tegen het Nazi-regime in de jaren '30 en '40 van de vorige eeuw. Von Moltke - een verre verwant van de beroemde Pruisische generaal Helmuth von Moltke de Oudere - was vanaf dag één gekant tegen Hitler en zijn bende. Toen die de macht overnam in 1933, moesten de von Moltkes machteloos toezien hoe de ene vrijheid na de andere de vuilbak werd ingesmeten door de bruinhemden.
Het koppel woonde toen op hun landgoed te Kreisau in Silezië (tegenwoordig in Polen), waar Freya's echtgenoot voor een groot deel zelf mee had geholpen op de boerderij - in die tijd nog iets ongehoord voor iemand van adel - voor ook de von Moltkes een jachtopziener in dienst namen. Die sloot zich, met steun van zijn bazen, aan bij de Nazi-partij. Hij zorgde er zo voor dat de von Moltkes geen pottenkijkers van het regime op hun landgoed hadden.
Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog werd Freya's man opgeroepen voor de inlichtingendiensten van het leger. Hij reisde overal mee en schreef geregeld brieven aan zijn vrouw, waarin hij zijn walging uitsprak voor de manier waarop de Duitsers zich gedroegen in de bezette gebieden. Von Moltke merkte al vroeg op dat er iets niets pluis was met al die deportaties van de 'ongewensten' van de Arische maatschappij. Hij probeerde waar mogelijk stokken in de wielen van de Nazi's te steken. In Berlijn vond von Moltke enkele gelijkgezinden en zo begon de Kreisauer Kreis. De verzetsleden bespraken wat er gebeurd was met Duitsland: hoe was het mogelijk dat Hitler aan de macht kwam, wat was er fout gelopen, wat moest er weer rechtgetrokken worden en hoe na de oorlog? Freya hield zorgvuldig alle correspondentie en de notulen bij en verborg ze, op verzoek van haar man, op een plek die hij zelfs niet wist. In 1944 werd Helmuth James gearresteerd door de Gestapo omdat hij een kennis had gewaarschuwd dat hij opgepakt zou worden. Maar zelfs in de gevangenis bleef von Moltke verder samenzweren, tot aan de moordaanslag op Hitler in juli '44. Helmuth James von Moltke werd in januari 1945 voor het Volksgericht gesleept, veroordeeld en geëxecuteerd.
Na de oorlog slaagde Freya er in om, dankzij de Britten, Duitsland te verlaten. De papieren van haar man had ze heel de tijd in de bijenkorven op het landgoed verborgen. De familie verhuisde eerst naar Zuid-Afrika, maar daar hield ze het Apartheidsregime al snel voor bekeken. Ze keerde terug naar Berlijn en begon over de Kreisauer Kreis te schrijven. Door de jaren werd ze zo een symbool van principieel, geweldloos verzet tegen de Nazi's. Het voormalige landgoed in Kreisau werd omgebouwd tot een ontmoetingsplaats voor voormalige vijanden en een centrum voor internationaal vrede (http://www.kreisau.de). Door haar vele publicaties werd ze al snel beschouwd als dé autoriteit op het gebied van het Duitse anti-Naziverzet.
Freya von Moltke overleed in Norwich, Vermont, in de Verenigde Staten, waar ze uiteindelijk terecht was gekomen. Ze werd 98.

Robert Enke: weltschmerz tussen twee palen

Ik weet niet of iemand het leven kan sturen. Maar van een ding ben ik zeker, je kunt het niet veranderen. Het zijn woorden van Robert Enke, doelman van Bundesligaclub Hannover ’96. Hij stapte uit het leven op een spoorwegovergang in een klein steegje ergens tussen Bremen en Hannover.

Vorige zondag stond Enke nog in doel bij Hannover (2-2 tegen Hamburg), er leek niks aan de hand. Maar Enke veinsde, zijn Weltschmerz was een privé-zaak, zijn terugkomende zware depressies was geen voer voor Bild Zeitung, vond hij.
De carrière van de doelman liep dan ook niet van een leien dakje, hoewel hij bij een aantal absolute Europese topclubs op de loonlijst stond. Hij debuteerde op 18-jarige leeftijd in de Bundesliga bij Borussia Mönchengladbach. Die club ruilde hij vier jaar later voor het Portugese Benfica, waarna hij nog een stapje hogerop zette, bij het grote Barcelona. Maar dat werd geen succes: hij speelde maar vier wedstrijden voor de Catalanen. Hij wordt een jaar later dan ook uitgehuurd naar de Turkse topclub Fenerbahçe. Daar speelt hij amper 1 match die met 3-0 verloren ging tegen Istanbulspor, een middenmoter uit de Turkse Süperlig. Na het laatste fluitsignaal krijgt hij aanstekers en muntstukken naar zijn hoofd gesmeten door zijn eigen aanhang. Een door faalangst overmande Enke sukkelt in een zware depressie, maar de buitenwereld weet er niets van.
Enke zet een stapje terug, en gaat in de Spaanse tweede klasse spelen bij Tenerife en weet zijn carrière terug wat aan te zwengelen. Vijf jaar nadat hij op buitenlands avontuur vertrok, gaat hij opnieuw aan de slag bij een Bundesligaclub: Hannover 96 zal zijn laatste club worden. Daar weet hij zich sportief terug op te werken, maar privé slaat het noodlot toe: zijn dochtertje sterft aan een hartafwijking.
In zijn carrière verzamelde Enke 8 selecties voor de Mannshaft. Hij laat een vrouw, een geadopteerde dochter en een Duitse voetbalwereld in shock na.

KLik hier om de ZDF-reportage over het plotse overlijden te bekijken

Richard Sonnenfeldt : De Nürnberg-vertaler

In juli 1945, op zijn 22e, werd Heinz Wolfgang Richard Sonnenfeldt ingelijfd als vertaler voor de processen van Nürnberg. De volgende maanden van zijn leven bracht hij door met notoire Nazi's als Joachim von Ribbentrop, Rudolf Hess, Albert Speer, Hans Frank, Ernst Kaltenbrunner en Hermann Göring. Sonnenfeldt, een uit Duitsland gevluchte Jood, sprak in tegenstelling tot veel van zijn landgenoten zonder het typisch Duitse accent, waar Amerikanen zo'n problemen over maakten omdat ze de vertalingen dan moeilijk begrepen. Op de processen zelf was hij ook één van de weinige die geen klachten kreeg over zijn vertalingen, waardoor hij al snel de hoofdvertaler werd. Sonnenfeldt begreep perfect alle nuances van de Duitse taal en wist die ook vlekkeloos over te brengen naar het Engels, iets wat zeer handig van pas kwam bij de specifiek verbloemde Nazi-taal als het op de Holocaust aankwam.

Sonnenfeldt was één van de eersten die Rudolf Höss mocht ontmoeten - de beruchte kampcommandant van Auschwitz. Wat hem het meest tegen de borst stuitte in al zijn interviews, was het feit dat al de grote Nazibonzen zo normaal waren. Het bleken allemaal volgzame marionetten zonder een groot verstand of inzicht, die nog het meest opvielen door hun hielenlikkende slaafsheid en grenzeloze ambitie. Sonnenfeldt kwam al snel tot de conclusie dat dictators geen gelijken hebben, alleen maar volgelingen die naar elk woord luisterden alsof het een evangelie was. Er was wel één uitzondering op die regel: Hermann Göring. De voormalige Rijksmaarschalk was de meest intelligente en charmantste van de hoop, die Sonnenfeldt bij hun eerste ontmoeting onder tafel probeerde te praten, onder meer door zijn vertalingen te verbeteren. John Amen, de Amerikaanse hoofdavocaat, stond Sonnenfeldt dan toe om Göring op zijn plaats te zetten, wat hij deed door Göring opzettelijk fout aan te spreken als 'Gering' en hem te waarschuwen dat hij niet meer moest onderbreken. Door zijn intense contacten met Sonnenfeldt werd de hoogst levende Nazi al snel loslippig en zo kreeg Sonnenfeldt een unieke kijk op de leefwereld van de nationaal-socialisten. 'Natuurlijk wil het gewone volk geen oorlog,' vertelde Göring, 'niet in Rusland, Engeland, noch in Amerika of Duitsland. Maar het volk kan snel tot gehoorzaamheid gebracht worden. Dat is gemakkelijk. Je moet alleen zeggen dat ze aangevallen worden en de pacifisten laken voor hun gebrek aan pattriotisme. Zo werkt het in elk land.'

Sonnenfeldt bleef tot vlak voor de vonnissen in Nürnberg. Hoewel hij overtuigd was van de noodzaak en eerlijkheid van de processen, had hij toch kritiek voor de Amerikaanse aanklagers en advocaten.

Na de oorlog liepen historici en televisiezenders de deur plat bij Sonnenfeldt, vanwege zijn unieke rol in Nürnberg. Hij publiceerde zijn memoires in 2002, Mehr als ein Leben, in het Engels vertaald als Witness to Nuremberg. Richard Sonnenfeldt werd uiteindelijk 86.

Günther Rall : Een van de meest succesvolle aces

Günther Rall is overleden. De Duitser was één van de meest succesvolle gevechtspiloten ooit. Met zijn 275 bevestigde overwinningen is hij de derde in het rijtje van de aces. Nummer 1 was zijn landgenoot Erich Hartmann (gestorven in 1993), bijgenaamd 'de Zwarte Duivel' of 'de Blonde Ridder', met 352 overwinningen; op de tweede plaats prijkt nog een Duitser, Gerhard Barkhorn (gestorven in 1983), met 301 overwinningen. Het lijstje van de grootste aces is trouwens bijna volledig Duits.

272 van Ralls overwinningen waren aan het Oostfront. Daarvan waren er 242 tegen Sovjetgevechtsvliegtuigen. In totaal heeft hij 621 aanvalsmissies gevlogen. Hij werd acht keer neergeschoten en werd drie keer gewond. Al zijn overwinningen behaalde hij in de Messerschmitt BF 109.

Ralls eerste overwinning was op 12 mei 1940, tijdens de slag om Frankrijk. Hij zag voorts actie in de Battle of Britain, in de Balkan, aan het Oostfront en tenslotte bij de laatste dagen van het Derde Rijk. Op 28 november 1941 werd Rall neergeschoten. Hij werd uit het wrak van zijn vliegtuig gehaald en eenmaal in het ziekenhuis bleek dat hij zijn rug op drie plaatsen gebroken had. De dokters vertelden hem dat er geen kans was dat hij ooit nog zou kunnen lopen, laat staan vliegen. Een jaar later echter was Rall weer op de benen en weer in de lucht. Het Oostfront was voor hem het ergste: op een bepaald moment hij was de enige overgebleven officier en moest hij het papierwerk voor 20 man doen. Hij sliep gemiddeld 4 uur per dag.

Op 12 mei 1944, toen hij al terug in Duitsland was, werd hij weer neergehaald. Ditmaal werd zijn duim afgeschoten. Hij verbleef de maanden daarop in het ziekenhuis, om behandeld te worden tegen infecties. Rall was ondertussen uitgegroeid tot een levende legende, waar de nazi-propaganda dankbaar gebruik van maakte. De nazi's echter oordeelden dat hij veel te kostbaar was voor het moreel van de bevolking en daardoor werd hij op de grond gehouden. Door zijn verloren duim kon hij trouwens toch niet meer schieten.

Rall werd instructeur. Achteraf zei hij dat dat waarschijnlijk zijn leven gered had, omdat ze in de laatste maanden van de oorlog hopeloos in de minderheid waren tegen de Geallieerden. In de laatste dagen drukte hij zijn leerlingen op het hart om in leven te blijven en geen stunts uit te halen.

Het naoorlogse Duitsland was geen lachtertje voor Rall. Omwille van zijn propagandawaarde in het Derde Rijk, iets waar zijn verslagen landgenoten niet aan herinnerd wilden worden, geraakte hij nergens aan werk. Hij werd bestempeld als 'militarist', hoewel het officieren niet toegestaan was om lid van de Nazi-partij te worden. In 1956 dan ging hij weer terug bij het leger, op aanraden van een oude Luftwaffe-kameraad. Hij bleef bij de Luftwaffe der Bundeswehr tot in 1975.

In 2004 publiceerde hij zijn memoires, getiteld Mein Flugbuch. Op 2 oktober kreeg hij een hartaanval, waar hij twee dagen later aan overleed. Günther Rall werd 91.

Konrad Dannenberg : Van de V-2 naar de Maan

Konrad Dannenberg is gestorven. De in Duitsland geboren wetenschapper was één van de pioniers van de ruimtevaart. In 1939 diende hij bij de Wehrmacht in Frankrijk, maar een jaar later werd de ingenieur opgeroepen om te gaan werken in Peenemünde, waar de knapste koppen van het Derde Rijk zich over de tekentafels bogen om Hitler zijn wonderwapens te geven. Dannenberg specialiseerde zich in raketaandrijving en stond zo mee aan de wieg van de V-2. De V-2, één van de laatste stuiptrekkingen van de Nazi's, zou ongeveer 7.250 doden op zijn naam zetten. Naast een moordwapen is de V-2 echter ook de alleereerste ballistische raket én het eerste door de mens gemaakte voorwerp dat in de ruimte terechtkwam (op 3 oktober 1942, toen een V-2 189 km hoog vloog). Na de oorlog werd Dannenberg naar de Verenigde Staten meegenomen als onderdeel van Operation Paperclip (het recupereren van de Nazi-wetenschappers om ze voor eigen onderzoek te gebruiken). Daar kwam hij uiteindelijk bij de NASA terecht, in het Saturn Program. Dannenberg had de leiding over de bouw van de Saturn V, de grootste raket ooit gemaakt. De Saturn V schreef later geschiedenis door in 1969 de eerste mensen naar de Maan te brengen. Voor de ontwikkeling van de Saturn kreeg Dannenberg nog de NASA Exceptional Service Medal. Niet slecht voor iemand die eerst al zijn energie in een Vergeltungswaffe had gestoken. Konrad Dannenberg werd 96.

Hans Beck : De vader van de Playmobil

Hans Beck is niet meer. De creatieve Duitser is verantwoordelijk voor het uitvinden van de Playmobil. Beck begon zijn speelgoedcarrière door voor zijn kinderen kleine voertuigjes en mannetjes in elkaar te prutsen. Begin jaren '70 vroeg de baas van Brandstätter, het bedrijf waar hij werkte als kastenmaker en ook nog modelvliegtuigjes in elkaar stak, om speelgoedfiguurtjes voor kinderen te verzinnen. Na drie jaar kwam Beck op de proppen met wat heden ten dage Playmobil is. De poppetjes waren allemaal 7,5 centimeter groot en hadden beweeglijke armen en benen. Zijn chef was er aanvankelijk niet echt overtuigd dat Beck een gat in speelgoedmarkt had gevonden, maar liet hem rustig verderdoen. De oliecrisis van '73 hielp hem een handje. Brandstätter zag dat de olieprijzen de lucht invlogen en eiste dat er met minder solide materiaal betere producten gemaakt werden. Zo kwam in 1974 de eerste Playmobil op de markt. De eerste reeks bestond uit Indianen, bouwvakkers en ridders. Vanaf 1975 werd het product wereldwijd verkocht. Ondertussen zijn er al zo'n 2,2 miljard poppetjes van de band gerold. Ze worden uitgevoerd naar 70 landen. Brandstätter realiseerde vorig jaar nog een omzet van €452 miljoen. Beck zelf ging in 1999 met pensioen, net voor de 25e verjaardag van zijn uitvinding. Op de Wereldexpo van Hannover in 2000 was hij nog één van de 100 Duitse persoonlijkheden die geëerd werden met een standbeeld in het Duitse paviljoen. De vader van de Playmobil werd 79.

Freddy Breck : Schlagers à volonté

Freddy Breck is gestorven. Freddy, echte naam Gerhard Breker, was een Duits zanger, componist en producent, die de wereld in de jaren '70 verblijdde met de ene schlagerhit na de andere. Na zijn studies machinebouw werd hij ontdekt als zanger en scoorde in 1972 een dikke hit met Überall auf der Welt. Een andere bekende meezinger was Rote Rosen uit 1973. Andere singles waren Mit einen bunten Blumenstrauss (1975), Mach was Schönes aus diesem Tag (1978), Frauen und Wein (1981) en Herz Ass is Trumpf (1991). Zijn laatste album was Weihnachten mit Freddy Breck uit 2004. Vanaf de jaren '80 ging hij meer teksten schrijven voor andere zangers en begon hij zelfs in het Nederlands te zingen. Volgens zijn website behaalde hij in zijn carrière in totaal 35 gouden en 5 platinaplaten. Freddy overleed aan kanker; hij werd 66.

Hier Freddy in actie met Rote Rosen:

Horst Tappert : Derrick is niet meer

Horst Tappert heeft ons verlaten. Tappert verscheen van 20 oktober 1974 tot 16 oktober 1998 op het scherm als Stephan Derrick, hoofdinspecteur van de Münchense Kriminalpolizei. 281 afleveringen lang kon Derrick bewonderd worden op de duitse zenders ZDF, ORF en SRG, terwijl hij samen met zijn persoonlijk Watson-assistent Harry Klein elke moord die hij voor zijn neus kreeg bijna en passant oploste. Als Derrick werd Tappert zowat de Europese godfather van de krimiserie. Ook in België werd menige huiskamer belaagd door het eeuwig in maatkostuum lopende opsporingstalent met het stenen gelaat. De serie kwam in meer dan 100 landen op de buis en zelfs wijlen paus Johannes Paulus II was een fan. Ook de intromuziek werd wereldberoemd. Pas in 1998 stopte Tappert met het neerzetten van Derrick, omdat hij toen al 75 was en op den duur wel vond dat het genoeg was geweest. Tappert had al een carrière van veertig jaar achter de rug. Toch leende hij in 2004 nog zijn stem aan Derrick - Die Pflicht ruft, de tekenfilmversie van de serie. Horst Tappert werd 85.

Thomas Dörflein : De oppasser van Knut

Thomas Dörflein is dood aangetroffen in zijn woning. Dörflein werd wereldberoemd als verzorger van Knut. Knut was het ijsberenjong dat vorig jaar verstoten werd door zijn moeder, in de zoo van Berlijn. Dörflein nam dan maar de rol van vader en moeder over en verzorgde het dier, waardoor hij ook in tijdelijke roem van Knut deelde. In november 2007 kreeg hij nog een medaille van de stad Berlijn voor zijn verdiensten aan de stad en aan Knut. Hij werkte al 25 jaar in de zoo. Dörflein werd slechts 44. Zijn doodsoorzaak is nog onbekend, maar kwaad opzet wordt uitgesloten.

Wolfgang Vogel : De spy swap fixer

Wolfgang Vogel is gestorven. De Duitse adovcaat is verantwoordelijk voor de meeste grote spionnenuitwisselingen tijdens de Koude Oorlog in Berlijn. Hij werd door de Oost-Duitse Stasi aangemoedigd om contacten te leggen met West-Duitse collega's, waardoor hij geleidelijk aan uitgroeide tot een makelaar voor uitwisselingen van spionnen en advocaten die hem beroemd zouden maken. Hij swapte onder meer Rudolf Abel, een in Engeland geboren KGB'er die in 1957 opgepakt werd in New York, voor de Amerikaanse piloot Gary Powers, die in 1962 boven de USSR was neergeschoten. Günter Guillaume, de Stasi-agent die verantwoordelijk was voor de val van de bondskanselier Willy Brandt (hij was één van de hoogstgeplaatste hulpjes van Brandt tne hij ontmaskerd werd) werd in 1981 uirtgewisseld tegen enkele Westerse agenten. De meeste van zijn swaps gebeurden op de Glienickerbrug tussen Potsdam in Oost-Berlijn en West-Berlijn. Vanaf 1964 slaagde hij er ook nog eens in om meer dan 34.000 Oost-Duitse politieke gevangen en 215.000 gewonen burgers die naar het Westen wilden vluchten aan de andere kant van de Muur te brengen. Het kostte West-Duitsland in totaal wel bijna 3,5 miljard Mark. Vogel, die in de jaren '90 nog in de cel werd gesmeten omdat hij ervan verdacht werd om zijn Oost- en West-Duitse klanten regelmatig financiëel in het zak te zetten, werd 82.

Friedhelm Busse : De hardleerse Duitser

Friedhelm Busse is op 79 jaar naar de eeuwige jachtvelden vertrokken - of, zou ik beter zeggen, het Walhalla (alhoewel). Busse was namelijk gedurende jaren één van de kopstukken van de neo-nazibeweging in Duitsland. De appel viel in dit geval echt niet ver van de boom; vader Busse was al lid van de NSDAP sinds 1920 (ze bestond overigens pas sinds 24 februari 1920, dus vader was er nogal vroeg bij). Friedhelm werd één van de eerste SA-militanten in het 'rode' Ruhrgebied, schopte het vervolgens tot SA-Sturmbahnführer en meldde zich in 1944 vrijwillig bij de Waffen-SS. In 1945 maakte hij deel uit van de 12e SS-Pazner-Division 'Hitlerjugend' en zat in april 1945 als Panzerjäger nog te vechten tegen de geallieerden. Vanaf 1949 zat hij bij de SRP (de Sozialistische Reichspartei, een bont allegaartje van ex-SS'ers, nazi-ambtenaren en NSDAP-aanhangers en had daar de leiding over de Reichsjugend. In 1952 werd de SRP verboden en stapte hij over naar de DRP (Deutsche Reichspartei). Vanaf de jaren '60 engageerde hij zich voor de 'vrijheidsstrijd' van Zuid-Tirol. In '63 werd hij opgepakt omdat hij rondliep met 1 kilo dynamiet. Vanaf dan zat hij in vrijwel elke neo-nazipartij in het naoorlogse Duitsland - die werden om de haverklap verboden en hersticht onder andere namen en werd zo één van de boegbeelden van extreem-rechts. Ook na zijn dood zorgde hij nog voor problemen; op zijn begrafenis had men een Reichskriegsflagge (de vlag in oorlogstijd van onder meer het Derde Rijk) op zijn kist gelegd - alle nazi-symbolen zijn echter bij wet verboden in Duitsland. De vlag werd dan ook terug opgegraven door de Duitse politie. Uiteraard, zoals het hoort bij de begrafenis van een man van het type van Friedhelm Busse, werden er twee 'linksen' in elkaar geslagen op het kerkhof en later, in het Münchense Passau, was er een onderonsje met de plaatselijke politie. Old habits die hard, zoals ze dan zeggen...