Samuel Kunz : Op wacht in Belzec

Het gebeurt niet elke dag dat je beticht wordt van medeplichtigheid in de moord op 430.000 mensen, maar het overkwam Samuel Kunz. De Rus zat eerst bij het Rode Leger, maar in de eerste oorlogsmaanden van Operatie Barbarossa, toen de Duitse oorlogsmachine honderdduizenden krijgsgevangenen maakte en hele Sovjetlegers de pan inhakte, werd hij gevangengenomen. Hij kreeg de keuze: ofwel in het krijgsgevangenenkamp blijven, of dienst nemen bij de Nazi's als bewaker. Aangezien de Russen bij bosjes stierven in Duitse krijgsgevangenschap - een slordige 2 miljoen in het begin alleen al - koos Kunz wijselijk (?) voor een carrière bij de SS.

Hij kreeg een training met 5.000 andere gevangenen in het SS-kamp Trawniki. Daar zat ook John Demjanjuk een opleiding te volgen. Na zijn training mocht Kunz het geleerde in de praktijk omzetten in het vernietigingskamp Belzec. Daar was hij mee verantwoordelijk voor de "verwerking" van nieuw gearriveerden. Concreet hield dit in dat Kunz ze van de treinen naar de gaskamers jaagde. Daar werden de vrouwen eerst kaal geschoren, om ze vervolgens en masse in de kamers te proppen. Na hun vergassing hielp Kunz om de lijken in massagraven te smijten.

In Belzec zou hij minstens 10 personen eigenhandig vermoord hebben. Acht gewonden maakte hij af, de andere twee probeerden te vluchten en werden door Kunz neergeknald. Eind 1943 werd Belzec opgedoekt en ging Kunz werken in het Beierse concentratiekamp Flossenburg. Daar werd hij aan het einde van de oorlog opgepakt, maar later weer vrijgelaten.

Na de oorlog kreeg hij de Duitse nationaliteit en verhuisde hij naar Bonn. Daar leefde hij rustig verder, eerst als ambtenaar, dan als timmerman in het Ministerie van Bouw. Hij werd wel opgeroepen als getuige in verband met alles wat er in Belzec en Trawniki gebeurd was - in 1969, 1975 en 1980 - maar zelf werd hij nooit verdacht. In die tijd hadden de aanklagers geen oog voor "kleine garnalen" zoals Kunz. Dat veranderde pas in juli 2010, toen zijn naam bijna per ongeluk boven kwam drijven in het onderzoek van John Demjanjuk. Al snel werd hij aangeklaagd.

Het proces was voorzien voor begin volgend jaar, maar Kunz ontsprong de dans door te sterven.

Samuel Kunz werd 89.

Anatoly Dobrynin : Achter de schermen van de Koude Oorlog

Zonder Anatoly Dobrynin had de wereld er misschien iets radioactiever uitgezien. De Russische diplomaat was 24 jaar lang, van 1962 tot 1986, de ambassadeur van de Sovjetunie bij de Verenigde Staten en zo de spreekbuis van het Kremlin in het Witte Huis. Zes Sovjetleiders heeft hij gediend, en evenveel Amerikaanse presidenten kreeg hij over zijn vloer.

En de Rus was sehr salonfähig, zoals ze dat zo mooi zeggen. Zelfs Henry Kissinger, zowat de Amerikaanse Richelieu, had een goed woordje over voor de ambassadeur. "Subtle and disciplined, warm in his demeanour while wary in his conduct, Dobrynin moved through the upper echelons of Washington with consummate skill."

Dobrynin had dan ook een goede leerschool. Zeven maanden na zijn aanstelling - hij was toen 42 - brak de Cubacrisis los. En zo begon het spelletje: achter de schermen sprak de broer van de Amerikaanse president Kennedy, Robert Kennedy, driemaal met de ambassadeur. Alles verliep in het grootste geheim. Mede dankzij die gesprekken werd de crisis opgelost en was de wereld weer terug ietsje verder verwijderd van een nucleaire winter. Daarmee was zijn reputatie als betrouwenswaardig tussenpersoon onmiddellijk gevestigd.

Dobrynins invloed liet zich overal gelden. Cuba, Vietnam, het Midden-Oosten, overal zat hij wel ergens mee in verwikkeld. Hij had een privé-telefoonlijn naar president Johnson, een hotline naar Kissinger en op den duur zelfs een privéparking onder het State Department, zodat hij heel de tijd ongezien binnen en buiten kon glippen.

Maar was Dobrynin langs de buitenkant een joviale man die schijnbaar met iedereen overweg kon, die zich toch wel vrij Westers gedroeg, het was allemaal mooie schijn. Zoals het een ware courtier betaamt, hield hij zijn kaarten dicht bij zich. Vanbinnen was hij een gestaald Sovjetproduct, voor wie mensenrechten een raar woord was en die de hegemonie van het Rode Leger in Oost-Europa als niet meer als normaal beschouwde.

Dobrynins vlekkeloze Engels zorgde er vaak ook voor dat menig diplomatiek incident onbestaande bleef. In één van zijn mooiste voorbeelden, die hij aanhaalde in zijn memoires, beschreef hij hoe Brezhnev ooit eens zijn sympathie uitdrukte aan Nixon, die toen net Watergate op zijn dak had gehad. De alcohol vloeide rijkelijk en de tong van de overdadig gewenkbrauwde Brezhnev werd losser met de minuut. Een stortvloed van Russische verwensingen aan het adres van zijn voorgangers was het gevolg. Een dag later en een kater rijker vroeg de Grote Kameraad aan Dobrynin of hij niet teveel gepraat had. "Ja", antwoordde Dobrynin, "maar ik heb niet alles vertaald." Een ware hoveling. Castiglione zou trots geweest zijn.

Anatoly Dobrynin werd uiteindelijk 90 jaar oud voor hij op 6 april de geest gaf.

Pavel Popovich : De Kosmonaut-pionier

Pavel Romanovich Popovich is overleden. De Oekraïner was één van de pioniers van de Sovjetruimtevaart. Op 25 januari 1961 werd hij officiëel aangeduid als kosmonaut. Hij kwam, samen met Yuri Gagarin, in aanmerking om als allereerste mens in de ruimte te worden geschoten. Hoewel hij het niet haalde van Gagarin, droeg hij toch zijn steentje bij aan de verovering van het heelal door als 'capcom' te dienen bij Gagarins vlucht. De capcom (capsule communicator) was de enige persoon die rechtsteeeks met de bemanning van een ruimtetuig communiceerde. In 1962 was het aan Popovich om de ruimte in te gaan. Hij was de eerste Oekraïner in de ruimte, de vierde kosmonaut, de zesde persoon die in een baan om de Aarde ging en de achtste mens in de ruimte. Popovich zat aan het stuur van de Vostok-4, terwijl zijn medekosmonaut Andrian Nikolayev de Vostok-3 in goede banen leidde. De Vostok-3 en -4 waren tevens de eerste ruimtetuigen die gezamenlijk in een baan om de Aarde vlogen. Popovich hield zich vervolgens bezig met het maanlandingsprogramma van de Sovjetunie, dat evenwel afgeblazen werd toen de Amerikanen hen in 1969 voor waren. Hij overleed op 79-jarige leeftijd aan een hersenbloeding.

Sergei Mikhalkov : De man van de 3 volksliederen

Drie keer de tekst mogen schrijven van 's lands volkslied, het is iets dat weinigen gegund is. Toch is het de Rus Sergei Vladimirovich Mikhalkov mooi gelukt. Mikhalkovs familie leverde al generaties lang generaals, gouverneurs en prinsen voor de tsaren en sinds de jaren '30 spitste Mikhalkov zich toe op het schrijven van gedichten, satirische fabels en kinderboeken (zijn populairste creatie was 'Oom Styopa'). In 1942 echter werd hij opgeroepen door Stalin. De Rode Tsaar wou een nieuwe tekst voor het volkslied van de Sovjetunie. Tot dan was dat de Internationale, maar Stalin wou een Russische, nationalere tekst, aangezien het land in volle oorlog was met de Nazi's. In de zomer van '43 was Mikhalkov klaar en op 1 januari 1944 werd het het Nationale Lied van de Sovjetunie (op muziek van de componist Alexander Alexandrov) officieel aangenomen. Na de dood van de dictator in '53 werd de tekst in de vuilbak gesmeten en bleef alleen de muziek over, omdat Stalins naam er iets te veel in voorkwam. In '70 kuiste of 'destaliniseerde' Mikhalkov zijn hymne, maar pas in '77 werd die goedgekeurd en had het land weer tekst in zijn volkslied. Dan viel de Sovjetunie en werd alles weer weggeveegd - tekst én muziek. Pas onder Putin, die de muziek van Alexandrov wou rehabiliteren, zette Mikhalkov zich weer aan het werk en in 2001 was er een nieuwe hymne, die nu nog altijd dienst doet. In het hedendaagse Rusland is hij beter gekend als de vader van de regisseurs Nikita Mikhalkov en Andrey Konchalovsky (de laatste liet de Mikhalkov vallen als familienaam toen hij Rusland verliet). Sergei Vladimirovich Mikhalkov werd 96.

En hier alvast versie n° 2:

Valentin Varennikov : De laatste Stalinist

Valentin Ivanovich Varennikov is overleden. De Russische generaal en politicus beleefde zijn militaire vuurdoop (letterlijk) in de Tweede Wereldoorlog in de Slag van Stalingrad en hield het helemaal vol tot aan de Slag bij Berlijn, waar hij één van de bevelhebbers was van de troepen die de Reichstag innamen. Na de Tweede Wereldoorlog werkte hij zich rustig naar boven tot hij in 1979 het plaatsvervangend hoofd werd van de Generale Staf van de sovjetunie. In dat jaar vielen de Sovjettroepen Afghanistan binnen. De laatste jaren van dat débacle was Varennikov de persoonlijke vertegenwoordiger van de Sovjetminister van Defensie, die onderhandelingen voerde met de afgevaardigden van de Verenigde Naties, daar aanwezig om de terugtrekking van de Sovjettroepen in 1988-89 te overzien. In 1989 schopte hij het tot opperbevelhebber van de landstrijdkrachten en werd hij benoemd tot de plaatsvervangende minister van Defensie. In 1991 liet hij in augustus nog eens goed van zich horen door zich bij de staatsgreep tegen Mikhail Gorbachov aan te sluiten. Die viel in het water en Varennikov werd gearresteerd. Hij werd voor de rechtbank gebracht en uiteindelijk vrijgesproken in 1994. Varennikov was overigens de enige van de aangeklaagden die weigerde om amnestie te aanvaarden. Daarna zetelde hij in de Duma bij de communistische vleugel. In 2003 sprong hij even over naar de Rodina-partij, een bont allegaartje van nationalisten en linkse groeperingen, maar in 2007 was hij weer terug van de partij bij de communisten. Varennikov was ook één van de meest uitgesproken verdedigers van het Stalinisme; volgens hem was het enkel en alleen aan Stalin te danken dat Rusland een groot land was. De Held van de Sovjetunie - één van zijn vele decoraties - Valentin Varennikov werd uiteindelijk 85.

Grigory Romanov : De rivaal van Gorbie

Grigory Vasilyevich Romanov is gestorven; in 1985 was hij met Gorbatsjov in een machtsstrijd verwikkeld voor het leiderschap van de Sovjetunie. Sinds 1976 was hij een volwaardig lid van het Politburo; toen werd de Sovjetunie nog geleid door Brezhnev, die Romanov als zijn opvolger behandelde. Nog in een interview in 2007 - in het hospitaal - beweerde hij dat Brehznev hem als opvolger had aangeduid, iets wat hij nog herhaalde tegen Castro. Toen het Brezhnevs tijd was om te gaan, werd die echter opgevolgd door KGB-chef Andropov. Die promoveerde hem wel tot hoofd van het militair-industrieel complex van de communistische supermacht, maar het mocht niet baten; na de korte regering van Tsjernenko werd hij in 1985 gedwongen om in het zand te bijten tegen Gorbie, die een veel beter netwerk bezat dan Romanov. Het betekende meteen ook het einde van zijn politieke carrière. Hij werd uit het Politburo gesmeten en verdween van het politiek toneel. In het hospitaalinterview liet hij ook nog weten dat hij graag nog eens Castro zou bezoeken. Fidel was volgens hem de enige buitenlander die hij als een vriend beschouwde. Romanov werd 85.

Nikolai Baibakov : De laatste Stalin-minister

Nikolai Konstantinovich Baibakov is gestorven, de laatste Sovjet-minister die nog onder Stalin gediend heeft. Baibakov, een Azeri van geboorte, werd na zijn militaire dienst hoofd van een aardolieproductiedepartement in een industriëel complex in de Sovjetunie. Later werd hij hoofdingenieur, nog wat later algemeen directeur. In het begin van de Duitse invasie van Rusland was hij verantwoordelijk voor het evacueren van de olie-industrie naar de oostelijke gebieden. Van 1944 tot 1946 was hij narkom (Sovet Narodnykh Komissarov SSSR oftewel volkscommissaris) van de olie-industrie. Wegens zijn succes van het plannen van die industrie werd hij twee keer hoofd van het Gosplan (het plancomité) van de USSR, in 1955-1957 en 1965-1985. In 1985 werd hij buitengebonjourd wegens zijn vasthouden aan een gecentraliseerd economisch model. Baibakov, nog gedecoreerd tot Held van de Socialistische Arbeid, werd 97.

Intermezzo : 55 jaar zonder de Rode tsaar

Het moet niet altijd treuren zijn als er iemand dood is. Vandaar dat we de mensheid en de zieke geesten die dit forum bezoeken even aan het volgende willen herinneren; vandaag is het exact 55 jaar geleden dat Josif Vissarionovitsj Dzoegasjvili, het beroemdste (en beruchtste) Georgische exportproduct, de pijp aan Maarten gaf. Jawel, Vadertje Stalin, de man die miljoenen Russen een enkel ticket richting goelag of ander martelkamp bezorgde, besloot er op 5 maart 1953 de brui aan te geven. Alhoewel; het verhaal gaat dat Stalin op een ochtend zijn kamer niet uitkwam en dat het uren duurde voor iemand het lef had ongevraagd naar binnen te gaan - er werden er voor minder op reis naar Siberië gestuurd. De Rode Tsaar lag ondertussen verlamd van een beroerte op het tapijt. Een ander verhaal vertelt dat hij vergiftigd werd door zijn KGB-chef, de beul Lavrenti Beria en dat de partij-elite rustig rond zijn bed stond terwijl hij al schreeuwende met zijn armen om zich heen sloeg. Een passend einde voor de man waar Ta Mok en anderen na hem nog een puntje aan kunnen zuigen.
Geniet nog even na (knipoog naar u, Jos) van de onderstaande collectie Sovjet-propaganda à la Stalin met op de achtergrond nog een mooi liedje op de koop toe. Tussen haakjes: de man die zeker de Dode Despoot 1953 zou hebben gewonnen werd toch nog 74.

Antoni Heda : Szary

Antoni Heda is overleden. Heda was een Poolse militaire bevelhebber, die eerst diende in de Poolse verzetsbeweging tijdens de Tweede Wereldoorlog en later bij de onafhnakelijkheidsbeweging tegen de Sovjetunie.
Eén van zijn bekendste partizanenacties was een raid op een communistische gevangenis in Kielce in augustus 1945, waarbij ongeveer 300 politieke gevangenen bevrijd werden. Hij gebruikte als codenaam Szary ('Grijs').
Heda werd 91.

Mikhail Minin: de (echte) man van de vlag

Vandaag blies Mikhail Petrovitsj Minin zijn laatste adem uit. Voor degenen die hem niet kennen: Minin was de eerste Sovjetsoldaat die de Reichstag in Berlijn betrad op 30 april 1945 en er bovendien de rode vlag met hamer en sikkel van de Sovjetunie op het dak van hetzelfde gebouw plantte. Er bestaat een wereldberoemde foto van:

Waar de arme man zelf echter niet opstaat, omdat er toen geen fotograaf in de buurt was. Het hele gedoe werd daarom nog maar eens mooi overgedaan toen er wel iemand kwam opdagen om het voor het nageslacht te bewaren. Zonder Mimin.

Mimin (hier links in zijn gloriedagen en rechts op zijn oude dag, compleet met medailles) werd 85.