Samuel Cohen : De neutronenbom

Veel te veel schade. Dat dacht Samuel T. Cohen, lid van het Manhattan-project dat de atoombom ontwikkelde, na de ontploffingen van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki (Over de schade aan mensenlevens zullen we maar zwijgen). Dat kan beter.

En zo dokterde hij in 1958 de neutronenbom uit. Die ERW (Enhanced Radiation Weapon) had als doel: zoveel mogelijk mensen naar de andere wereld helpen en tegelijktertijd zo weinig mogelijk schade veroorzaken. Een nobel concept, zo zal Cohen gedacht hebben.

Een neutronenbom heeft 'slechts' een tiende van de kracht van een 'normale' atoombom en gebruikt vooral de vrijgekomen neutronen als wapen. Er is nog wel de extreme ontploffing en de hitte van een gewone atoombom, maar de straling is zo hoog dat het aantal slachtoffers veel hoger ligt. De neutronen gaan immers door gebouwen en gepantserde voertuigen heen, waar de mensen die zich daarin verschuilen bij een atoombom nog ergens een kans op overleven hebben. Wat de urban legend dus ook moge beweren, er is wel degelijk schade bij de ontploffing van een neutronenbom, hoewel die wel minder is dan bij een normale nuke.

De eerste test was ondergronds, in 1963. De ontwikkeling ervan werd in 1978 stopgezet door toenmalig president Carter, die stormen van protest kreeg toen hij de neutronenbom in Europa wou plaatsen. Carters opvolger Reagan had minder scrupules. In 1981 liep de neutronenbom als zoete broodjes van de band. De laatste bom van dit type werd in 1996 ontmanteld.

Cohen bleef zijn uitvinding verdedigen. Tijdens de Vietnamoorlog wees hij op het gebruik van neutronenbommen om Amerikaanse levens te sparen.

Samuel T. Cohen werd 89. Hij overleed aan maagkanker.

David Warren : De zwarte doos

Als er tegenwoordig een vliegtuig naar beneden dondert, wordt er naarstig gezocht naar de zwarte doos van het neergestorte ding. Daar staan immers alle data op van wat er in het vliegtuig gebeurd is sinds het opgestegen - inclusief de gesprekken die in de cockpit gevoerd zijn. En dat hebben we aan David Warren te danken.

De Australiër werd in 1925 geboren op het Groote Eylandt, een eiland voor de kust van het Northern Territory. Hij was ineens ook het eerste kind van Europese afkomst dat op dat eiland ter wereld kwam. Zijn vader kwam in 1934 om het leven bij de vliegtuigcrash van Bass Strait.

In 1953 crashte de Comet, de eerste commerciële jet airliner. Warren onderzocht de crash en kwam al snel tot de conclusie dat het nodig was om niet alleen de instrumenten, maar ook de gesprekken tussen de piloot en de rest van de bemanning op te nemen. Tot dan waren alle opname-instrumenten slechts één keer bruikbaar en lazen ze alleen de instrumenten af. In 1958 had Warren zijn eerste prototype af. De zwarte doos was geboren.

Al snel bleek het ding van onschatbare waarde te zijn voor onderzoek naar vliegtuigongelukken. Niet alleen de gesprekken in de cockpit, maar ook de achtergrondgeluiden zorgden meer en meer voor doorbraken in onderzoek naar de oorzaak van een bepaald ongeluk.

Tegenwoordig is de zwarte doos standaarduitrusting. Het apparaat kan tegen een stootje: het kan een impact van 3.400 g aan (de standaardzwaartekracht is 1 g; vanaf 50 g is een doorsnee mens meestal de pineut) en een temperatuur van meer dan 1.000°C.

David Warren werd uiteindelijk 85.

Chris Haney : Trivial Pursuit

Chris Haney was een Canadese journalist die als foto-editor voor de Montreal Gazette werkte. In december 1975 kwam hij ene Scott Abott tegen. De twee zouden samen de Olympische Zomerspelen van 1976 behandelen. Uit die ontmoeting werd later Trivial Pursuit geboren.

Haney (hier links op de foto) wou dolgraag op reis gaan naar Spanje en de rest van Europa, maar zat een beetje te krap bij kas voor zo'n reis. Waarom dan even snel geen spel uitvinden, dachten de twee. Op 15 december 1979 hadden ze net een spelletje Scrabble achter de rug. Het beviel hun wel, maar ze begonnen aan alternatieven te denken. En binnen het uur hadden Haney en Abott het concept van Trivial Pursuit neergetekend.

De eerste oplage, 1.100 kopies, werd met verlies verkocht, maar maar alles kwam op zijn pootjes terecht. In 1984 alleen al gingen er 20 miljoen Trivial Pursuits over de toonbank. Haney kon aan zijn snoepreisjes beginnen. Hij had vliegangst en gebruikte daarom cruiseschepen om de grote plas naar het Avondland over te steken.

In 1988 kocht de firma Hasbro de rechten op Trivial Pursuit over. Haney werd slechts 59, hij overleed na een lange ziekte.

John Shepherd-Barron : even geld uit de muur halen

De Britse uitvinder John Shepherd-Barron is op 84-jarige leeftijd overleden. Op een dag in 1965 stond Shepherd-Barron gefrustreerd voor de gesloten deur van zijn lokale bank nadat hij cash nodig had maar één minuut na sluitingstijd was gearriveerd. Thuisgekomen beleefde hij een waar Archimedes-moment. Hij zat diezelfde avond namelijk in zijn bad te broeden op een manier waarop mensen toch aan geld konden geraken op momenten dat de banken dicht waren en toen -Eureka!- had hij een geniaal idee. Als een reep chocolade uit de gleuf van een machine kon komen waarom dan niet een bankbiljet? Naar analogie met een snoepautomaat bedacht en produceerde hij vervolgens de Automated Teller Machine of ATM, bij ons beter bekend als de bankautomaat. De eerste keer dat er geld 'uit de muur' kwam was op 27 juni 1967, toen de eerste automaat aan een kantoor van Barclays Bank in Londen werd ingehuldigd. De bankautomaat werkte aanvankelijk nog niet met een plastic kaart maar met een soort cheque gecodeerd met licht radioactief materiaal. Deze werd door de machine gedetecteerd en vergeleken met een getal dat de gebruiker had ingegeven op een toetsenbordje, het zogenaamde Personal Identification Number oftewel PIN. Dat een PIN-code exact 4 cijfers telt danken we aan mevrouw Shepherd-Barron. Die had haar man aan de keukentafel op het hart gedrukt dat ze slechts een getal van maximaal 4 cijfers zou kunnen onthouden, en dus veranderde haar echtgenoot zijn aanvankelijke plan voor een PIN met 6 cijfers naar haar wens. Als uitvinder van de bankautomaat en voor zijn andere bijdrages aan het bankwezen kreeg John Shepherd-Barron in 2004 de Order of the British Empire uitgereikt. Wereldwijd staan er momenteel al 1,7 miljoen bankautomaten.

Edward G. Uhl : Bazookaman

Tot 1942 had het Amerikaanse leger - en dan vooral de infanterie - een groot probleem. Het land bezat geen deftig anti-tankwapen, iets wat wel vrij noodzakelijk in een oorlog waar de tank om de haverklap als speerpunt van een aanval gebruikt werd. Er was wel al iets ontwikkeld door een Zwiterse immigrant, de wetenschapper Henry Mohaupt, dat als anti-tankwapen diende, maar het was hopeloos onpraktisch. Mohaupt's M10 was een explosief dat als granaat gebruikt kon worden. Het kreng kon door 60mm staal gaan, maar woog helaas wel 1,6kg, wat het wat moeilijk maakte om het goed te gooien.

En dan kwam Edward G. Uhl in 1942 op de proppen met een oplossing: de M1 portable rocket launcher, die beter bekend werd onder zijn nom de guerre, de bazooka. Het nieuwe wapen was handig, gemakkelijk(er) te vervoeren en kon snel ingezet worden. Bij de eerste test door een Amerikaanse generaal op een proefkonijntank in Maryland ging het explosief door 102mm staalplaat. De koepel van de tank vloog er af. Een eerste bestelling van 5.000 bazooka's werd gemaakt, samen met 25.000 explosieven.

De M1 was de voorloper van alle moderne bazooka's. Later ging Uhl nog een carrière uitbouwen als raketontwerper. Onder meer de A10 Thunderbolt-II was ook van hem, een wapen dat in de Tweede Golfoorlog nog steeds gebruikt werd. Hij had ook een hand in het ontwerp van de Viking-onderzoeksraket. De vader van de bazooka werd 92.

W. F. Morrison : Mr. Frisbee

De Pluto Platter. Dat was de oorspronkelijke naam van een stuk speelgoed dat wij nu beter kennen als de Frisbee. En de uitvinder ervan heeft ons verlaten. Walter Frederick 'Fred' Morrison kreeg het idee blijkbaar toen hij met zijn toen nog toekomstige vrouw Lu op een strand in California aan het spelen was met een metalen deksel van een popcornpan. Morrison maakte het spel wat aerodynamischer en lichter en maakte gebruik van de ruimtehype die in de jaren '50 welig tierde. Hij doopte zijn nieuwe speeltuig de Pluto Platter en begon het te verkopen op lokale evenementen, verkleed in een poging tot ruimtepak.

In 1957 verkocht hij zijn idee aan Wham-O, dat al snel ontdekte dat de populaire naam voor de vliegende mini-schotel 'Frisbie' was, zo genoemd naar een bekende taart. Om auteursrechten en zo te omzeilen, bracht Wham-O de Pluto Platter uit als Frisbee en de rest is geschiedenis. Mr. Frisbee werd 90.

Donald Goerke : Uh-oh, SpaghettiOs!

De eerste potentiële leverancier voor het Laatste Avondmaal is de pijp uitgegaan. De Amerikaan Donald Goerke begon zijn carrière in de voedselindustrie als marktonderzoek bij Blatz Brewery in Wisconsin, die tot 1959 Blatz Beer produceerde. Vanaf 1955 tot 1990 dan ging hij werken voor Campbell Soup Company. In die 35 jaren bij de soepfabrikant produceerde hij in het begin zijn bekendste uitvinding: SpaghettiOs.
In de vroege jaren '60 was Goerke het hoofd marktonderzoek voor de Frans-Amerikaanse afdeling van Campbell. Hij kreeg een nieuwe opdracht: het uitvinden van een pasta in blik die bij kinderen zou aanslaan. Goerke's team overwoog eerst pasta in de vorm van baseballen, cowboys, ruimtemannetjes en sterren, maar uiteindelijk was het de gewone "O"-vorm die het haalde. Dit om puur praktische redenen, want daardoor was de pasta beter bestand tegen opwarmen en het in blik steken, was hij gemakkelijk te eten met een lepel en werd er niet zoveel gemorst zoals bij traditionele pasta. Het product sloeg onmiddellijk aan en al snel werd Goerke de "Daddy-O of SpaghettiOs".
Naast SpaghettiOs kwam Goerke ook nog met de "Chunky"-soep op de proppen en hij zat ook achter Recipe Dog Food, de sponsor van de televisiereeks Lassie. De voedseluitvinder Donald Goerke werd 83.

Bij een nieuw product hoorde uiteraard ook reclamespots, met dit als gevolg:

Robert H. Rines: zoeken naar Nessie

In strips worden professoren en uitvinders vaak als gekke en verstrooide figuren voorgesteld. En Robert Rines zal dat beeld van de Mad Professor zeker niet ontkrachten. De man zocht de voorbije 40 jaar naar het monster van Loch Ness, met radarapparatuur die hij zelf uitvond. De Amerikaanse professor en uitvinder overleed op 87-jarige leeftijd.

Rines beweert dat hij het monster van Loch Ness in 1972 gezien heeft. Hij beweerde dat hij iets mysterieus dat hij niet kon identificeren, zag tijdens een tea party aan het beroemde Schotse meer. “It looked like the back of an elephant,” verklaarde hij later. En ook: “I know there was a big unknown thing in that lake. That's why I haven't let go.”

En dus ging hij de daaropvolgende decennia regelmatig opnieuw op zoek naar Nessie. Hij gebruikte daarvoor zijn gepatenteerde sonartechnologie. Die uitvinding werd ook gebruikt in 1985 toen het wrak van de Titanic ontdekt werd, en ook het wrak van het Duitse oorlogsschip Bismarck werd dankzij Rines’ uitvindingen ontdekt.

Uiteraard werd er in academische kringen met Rines en zijn vastberadenheid om Nessie te vinden gespot, maar dat ontmoedigde hem niet. Om mogelijke criticasters de mond te snoeren voerde hij zijn onderzoek niet met geld van de belastingbetaler, maar zocht hij naar privépartners.

Dat Rines niet de eerste de beste was mag blijken: hij heeft in totaal 80 patenten op zijn naam staan, vooral in het domein van de radar- en sonartechnologie.

Een foto van die Rines nam van de vin van het monster:

Hans Beck : De vader van de Playmobil

Hans Beck is niet meer. De creatieve Duitser is verantwoordelijk voor het uitvinden van de Playmobil. Beck begon zijn speelgoedcarrière door voor zijn kinderen kleine voertuigjes en mannetjes in elkaar te prutsen. Begin jaren '70 vroeg de baas van Brandstätter, het bedrijf waar hij werkte als kastenmaker en ook nog modelvliegtuigjes in elkaar stak, om speelgoedfiguurtjes voor kinderen te verzinnen. Na drie jaar kwam Beck op de proppen met wat heden ten dage Playmobil is. De poppetjes waren allemaal 7,5 centimeter groot en hadden beweeglijke armen en benen. Zijn chef was er aanvankelijk niet echt overtuigd dat Beck een gat in speelgoedmarkt had gevonden, maar liet hem rustig verderdoen. De oliecrisis van '73 hielp hem een handje. Brandstätter zag dat de olieprijzen de lucht invlogen en eiste dat er met minder solide materiaal betere producten gemaakt werden. Zo kwam in 1974 de eerste Playmobil op de markt. De eerste reeks bestond uit Indianen, bouwvakkers en ridders. Vanaf 1975 werd het product wereldwijd verkocht. Ondertussen zijn er al zo'n 2,2 miljard poppetjes van de band gerold. Ze worden uitgevoerd naar 70 landen. Brandstätter realiseerde vorig jaar nog een omzet van €452 miljoen. Beck zelf ging in 1999 met pensioen, net voor de 25e verjaardag van zijn uitvinding. Op de Wereldexpo van Hannover in 2000 was hij nog één van de 100 Duitse persoonlijkheden die geëerd werden met een standbeeld in het Duitse paviljoen. De vader van de Playmobil werd 79.

Jacques Piccard: dieper dan de diepste zee

In Genève is de bekende Zwitserse oceanograaf Jacques Piccard overleden. Piccard werd in 1922 geboren in Brussel. Hij werd vooral bekend voor zijn diepzee-onderzoek.

Hij was onder meer de uitvinder van de bathyscaaf, een onderzeeër voor grote dieptes, waar de druk tot duizend keer groter is dan de gewone atmosferische druk. In 1960 dook hij samen met collega Don Walsh in zijn bathyscaaf tot 10.916 meter diep in de Marianenkloof.

Piccard deed nog aan onderzoek tot zijn 82e. Hij heeft elke onderzeeër waarmee hij de oceaan indook zelf ontworpen. Piccard werd 86 jaar.

Murray Jarvik : De nicotinepleister

De Amerikaan Murray Jarvik is gestorven. Jarvik ontwikkelde in de jaren '90 samen met zijn UCLA-collega Jed Rose een pleister die rechtstreeks nicotine toediende via de huid. Zo werd het effect van een gebrek aan nicotine getemperd, wat een belangrijk hulpmiddel zou worden voor sommige mensen die proberen te stoppen met roken. Jarvik startte zijn onderzoek naar de opname van tabak via de huid met een studie van de handen van tabaksboeren. Omdat hij en zijn collega geen toelating kregen om experimenten uit te voeren, speelden ze zelf als proefkonijn. Vanaf 1992 was de nicotinepleister in de Verenigde Staten verkrijgbaar op voorschrift. Vier jaar later kon het middel overal vrij verkocht worden. Jarvik werd 84; hij kampte al jaren met hartproblemen.

Hugh Bradner : Van Los Alamos naar het wetsuit

Hugh Bradner is na een slepende ziekte overleden. Van 1943 tot 1946 werkte hij aan het Manhattan Project in Los Alamos dat de atoombom ontwikkelde, waar hij de plannen van het materiaal voor de nieuwe laboratoria en delen van de stad Los Alamos onder zijn hoede had. Van 1946 tot 1961 behoorde hij tot de onderzoekers van het Radiation Lab aan de Universiteit van California, waar hij meewerkte aan de fusiebom. Daarnaast had hij een passie voor de oceaan; Bradner hield van zeilen en diepzeeduiken en was één van de eerste Amerikanen die een diepzee SCUBA-duik waagde. In 1951 besloot hij wat 'tijd in het weekend' te spenderen om de duikuitrustingen voor de marineduikers te verbeteren, wat hem tot één van de pioniers van het wetsuit maakte. Hij spitste zich toe op een design voor een wetsuit voor militaire onderwaterzwemmers en ontwierp een schuimpak van een unicelulair materiaal, neopreen. Bradner werd 92.

Fred Baur: Pringles bij de vleet

Op 89-jarige leeftijd overleed de uitvinder van de verpakkingsmethode van de befaamde Pringles Chips. In 1966 slaagde de mens erin om chips zo te versnijden en op te stapelen dat ze in een cilindervormige verpakking pasten.

Fred Baur, zo heet de verpakkingstechnicus, was zo trots op zijn verwezenlijking dat zijn asse begraven werd in een aangepaste verpakking. Schudden voor gebruik...