Milivoj Ašner : Op bezoek bij Haider

In juni 2008 konden journalisten hun ogen niet geloven: de Kroaat Milivoj Ašner , beschuldigd van oorlogsmisdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog, zat op het Europees voetbalkampioenschap in het Duitse Klagenfurt de match te volgen, samen met zijn vrouw Edeltraut. Niet zo wereldschokkend, denkt u, ware het niet dat ze net een uitleveringsvraag geweigerd hadden op basis van slechte gezondheid. De mens was ondertussen al ver in de 90. Er was zelfs sprake van dementie en dergelijke. Asner was blijkbaar toch nog genoeg te been om de match te volgen, en zelfs om vrij enthousiast te supporteren (voor Kroatië). Ook een wandeling op de 8 mei-laan - genoemd naar de Geallieerde overwinning in Europa in de Tweede Wereldoorlog - kon er nog af.

Ašner werkte in 1941-1942 als chef van de fascistische Ustaše-politie in Pozega. Kroatië had zich in de oorlog onafhankellijk verklaard en bij Hitler en consoorten aangesloten. Ašner's job als Kroatische fasco-flik was het opsporen en deporteren van alles wat ook maar enig rasonzuiver was naar Nazi-normen - Serviërs, joden, zigeuners, noem maar op. Hij zou zo honderden mensen een enkel ticket naar de concentratiekampen bezorgd hebben. Hij werd per toeval ontdekt door een joodse onderzoeker die het joods kerkhof in zijn stad uitpluisde en zo via via op Ašner terechtkwam. Asner zelf was niet echt onder de indruk: "[He] is nothing but a vagabond, never done a day's work in his life. He's a Jew and because he's a Jew people think he's decent. He's an agent of Wiesenthal and Zuroff. These types don't impress me." Van vooroordelen gesproken.

In de laatste oorlogsmaanden vluchtte hij naar Oostenrijk en veranderde zijn naam in George Aschner. Hij leefde rustig en ongestoord verder, tot hij ontdekt werd door die vlijtige onderzoeker. Ašner leefde dan al in Klagenfurt, waar de aflijvige Jörg Haider toen nog gouverneur was. Die vond het overigens niet meer als normaal dat Ašner daar woonde: volgens hem was de Kroaat altijd vriendelijk en woonde hij in volle vrede met zijn Tiroolse buren.

Hoe het ook zij, gerechtelijke vervolging kwam er niet: Ašner overleed op 14 juni in zijn bejaardentehuis in Klagenfurt, 98 jaar oud... Het nieuws werd nu pas bekendgemaakt.

Josias Kumpf : De kampbewaker die erbij stond

In de begindagen van november 1943 begonnen de Nazi's met Aktion Erntefest. Het was de moord op meer dan 42.000 mannen, vrouwen en kinderen in drie concentratiekampen in Oost-Polen. Het 'Oogstfeest' begon in de vroege uurtjes van 3 november, toen de werkkampen Trawniki en Poniatowa omsingeld werden door leden van de SS en de politie. De Joden werden uit de kampen gehaald en in groepjes naar nabijgelegen putten gebracht, waar ze systematisch werden omgebracht.
Langs de doodsput bij Trawniki stond toen Josias Kumpf. Zijn orders waren duidelijk: hij moest de terdoodveroordeelden in de gaten houden en als er iemand probeerde te ontsnappen, moest hij ze neerschieten. 8.000 doden later was Erntefest in Trawniki voorbij.
De in Servië geboren Kumpf sloot zich in 1942, op zijn zeventiende, aan bij de SS Totenkopfverbände, de SS-organisatie die zich bezighield met de administratie van de kampen. Hij diende als bewaker in Sachsenhausen, dan in Trawniki en eindigde zijn oorlogscarrière als opzichter van slavenkampen in bezet Frankrijk, waar de lanceerinstallaties voor de V1 en V2 gebouwd werden.
Na de oorlog emigreerde hij in 1956 naar de Verenigde Staten, waar hij in 1964 het staatsburgerschap verkreeg. Kumpf bracht de jaren daarop vredig door in Wisconsin. In 2003 achterhaalde de arm der wet hem echter. Hij werd aangeklaagd voor oorlogsmisdaden in verband met zijn aandeel in de beruchte 3 november 1943 en in 2005 verloor hij zijn staatsburgerschap. In maart van dit jaar werd hij gedeporteerd naar Oostenrijk, waar hij terecht zou staan. Peter Rogers, de immigratie-advocaat van Kumpf, gaf toe dat zijn cliënt aanwezig in Trawniki, maar sprak het goed door te zeggen dat hij 'never laid a finger on anyone, he never shot at anyone.'

Hij stond er bij en keek ernaar. 'Kumpf's personal presence functioned to discourage escape attempts and maintain order over the prisoners... (H)e presided over and witnessed the torture and murder of helpless people,' aldus de woordvoerder van het Amerikaans gerecht, Ian McCaleb.
Josias Kumpf, de kampbewaker die er gewoon bij stond, overleed in een ziekenhuis in Wenen. Hij werd 84.

Henry King : Aanklager in Nürnberg

Henry T. King Jr. is overleden. De Amerikaanse advocaat werd beroemd als aanklager op de naoorlogse Nürnbergprocessen voor de Verenigde staten. Zijn opdracht was het voorbereiden van de aanklacht tegen de Duitse generale staf en het oppercommando van het leger (OKH). Prominente figuren waren onder meer Walther von Brauchitsch, Heinz Guderian en Erhard Milch. Von Brauchitsch, het hoofd van de Wehrmacht, ontsprong de dans door op tijd te sterven in oktober 1948, nog voor hij berecht kon worden, en Guderian, de uitvinder van de Blitzkrieg, werd niet vervolgd omdat het tribunaal oordeelde dat zijn daden overeenstemden met die van een professionele soldaat - iets wat niet in goede aard viel bij de Sovjetunie en Polen. Milch, de man die van de Luftwaffe een geduchte oorlogsmachine maakte, kreeg uiteindelijk 20 jaar. Tijdens de processen nam King interviews af met Hermann Göring en Albert Speer. Aan die laatste zou hij een vriend voor het leven overhouden. Volgens King was Speer een eerlijk man en ook de enige die verantwoordelijkheid op zich nam voor zijn daden (de meningen verschillen hier ook over, maar bon). Hij schreef later over Speer dat 'In a technological world, the magic concoction for evil consists of blind technocrats such as Speer led by an evil and aggressive leader such as Hitler.' Als mensen hem vroegen hoe hij het kon volhouden om dagelijks al die gruwelijkheden voor zich te krijgen, was het standaardantwoord steeds 'Scotch'. Na de processen werd hij professor, activist en schrijver en gaf hij lezingen over internationaal recht en oorlogsmisdaden. Zijn invloed was zo groot dat hij omschreven werd als 'the George Washington of modern international law'. In de jaren '90 werkte hij mee aan het Joegoslaviëtribunaal en in 2006 werd hij geïnterviewd voor het docudrama Nuremberg: Nazis on Trial van de BBC. Henry King werd 89.