Georges Rutaganda : de Slachter van Rwanda

In de ongeveer honderd dagen tussen 6 april en midden juli 1994 werden er in Rwanda minstens 800.000 mensen naar de andere wereld geholpen. Sommige cijfers spreken zelfs van één miljoen - ongeveer 20% van de toenmalige bevolking. De slachtoffers waren de etnische Tutsi-minderheid en de Hutu-voorstanders van de vredesgesprekken die in het land gaande waren.
Eén van de architecten van die genocide is in zijn cel overleden. Georges Rutaganda was de vice-voorzitter van de Interahamwe, een Rwandese Hutu-militie. Toen het vliegtuig van de Rwandese president Habyarimana - een Hutu - neergeschoten werd, was dat het startsein voor een orgie van etnische zuiveringen. Rutaganda's stem was heel de tijd te horen op de beruchte Radio Télévision Libre des Mille Collines in de hoofdstad Kigali. Mille Collines zat heel de tijd anti-Tutsi retoriek uit te kakken, met rutaganda op kop. Die zat de Hutu's aan te moedigen om alle Tutsi's de kop in te slagen - of, in dit geval, aan stukjes te hakken met machetes. Wat ook vakkundig gebeurde. Rutaganda zond ook de vermoedelijke verblijfplaatsen van de slachtoffers uit, waar ze op dat moment waarschijnlijk naar gevlucht waren, opdat de milities hen beter konden opjagen.
Ook over Rutaganda zelf doen er heel wat verhalen de ronde. De voormalige zakenman nam vrouwen gevangen, die hij dan vasthield in de gebouwen van de Interahamwe in Kigali. Daar werden ze verkracht, gemarteld en vermoord. Rutaganda was er blijkbaar ook heilig van overtuigd dat Hutu-prostituées allemaal heksen waren. Een getuige vertelde hoe Rutaganda een man afmaakte met een machete, om zich vervolgens om te draaien naar de verzamelde menigte en te zeggen dat dit de manier was waarop men met Tutsi's moest omgaan.
In 1995 werd hij opgepakt en veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Hij overleed in zijn cel in Benin na een slepende ziekte. Rutaganda werd 51.

Alison Des Forges : Het Geweten van de Grote Meren

Alison Des Forges (née Liebhafsky) heeft ons verlaten. De Amerikaanse historica en mensenrechtenactiviste maakte haar naam met studies rond de Rwandese genocide, de volkerenmoord die in een luttele 100 dagen in april-juli 1994 tussen de 500.000 en 1 miljoen slachtoffers maakte, voornamelijk Tutsi's en gematigde Hutu's. Al van in het begin van de jaren '90 waarschuwde ze voor het sluimerende geweld, en dat zo onpartijdig mogelijk (wat quasi onmogelijk leek en nu nog lijkt in het socio-politieke kluwen van het gebied van de Grote Meren). Wie de overtredingen ook beging, ze nagelde hem aan de schandpaal, ongeacht diens rang of stand. De eerste die eraan moest geloven was de Hutu-president Habyarimana. De wereld bleef doof, met het Rwandese bloedbad tot gevolg. Nadat de Afrikaanse Holocaust geluwd was, trok ze zich volledig terug uit de academische wereld en werd full-time mensenrechtenactiviste. In 1999 publiceerde ze Leave None To Tell The Story: Genocide in Rwanda, wat al gauw hét standaardwerk werd voor de genocide. Ze verscheen elf keer als getuige voor het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda en getuigde daarnaast nog eens voor het Franse parlement, het Amerikaanse Congres, de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid en de Verenigde Naties. Ook in België werd haar stem gehoord, in de Belgische Senaat. Later richtte ze haar pijlen op de gacaca's, de volksrechtbanken die de volkerenmoord in Rwanda berechten, maar die volgens haar hun doel volledig voorbijstreefden en ontaardden in persoonlijke afrekeningen. Ze won geen vrienden met haar vlijmscherpe observaties, integendeel zelfs. Ze moest oppassen waar ze kwam - in Centraal-Afrika was de kans groot dat één van de door haar bekritiseerde leiders haar een kopje kleiner maakte. Een 'ongeluk' zat nu eenmaal in een klein hoekje, zeker in die hektische contreien. Des Forges, die voor het grote publiek eerder een nobele onbekende was, sneuvelde uteindelijk niet in Afrika. Ze zat mee op de fatale vlucht Colgan Air Flight 3407, die op 12 februari neerstortte in Buffalo. Er waren geen overlevenden. Het Geweten van de Grote Meren werd 66.